• امروز سه شنبه بیست و ششم شهریور 1398 

مقالات سازمان اوقاف

مطالب ویژه

سامانه سجنا

خدمات غيرحضوري

سامانه شکايات

به مناسبت ولادت با سعادت حضرت معصومه سلام الله علیها

به مناسبت ولادت با سعادت حضرت معصومه سلام الله علیها

حضرت معصومه علیها السلام

 یک شنبه 31 تیر 1397   111  0      

چکیده:
در دنیای امروز، که اکثراً انسان ها، از بی هویتی رنج می برند و بیشتر از آنکه به وظیفه ذاتی خود به عنوان انسان، در جامعه و جهان اهتمام بیشتری بورزند، راه را گم کرده و به بیراهه رفته اند. اگر هر یک از بزرگان دین ما به خوبی به جهانیان شناخته شوند؛ راه برای انسانی شدن انسانها باز خواهد شد. برای معرفی شخصیت بزرگی چون حضرت معصومه سلام الله علیها در جهان، باید این امر را مورد توجه قرار دهیم که چه چیزی باعث شده تا در میان دختران حضرت موسی کاظم علیه السلام، ایشان مقام برتری داشته باشند. از مهمترین شاخصه های حضرت معصومه سلام الله علیها، داشتن روحیه ولایت پذیری در کنار بالا بودن درجه علمی و معرفتی این بانوی بزرگوار می باشد.
کلیدواژه: ایده، ایده نو، حضرت معصومه، معرفی حضرت معصومه سلام الله علیها
مقدمه:

امروزه، آنقدر به ظواهر و مادیات توجه می شود که انسانیت کمرنگ شده و انسان کامل بودن، اهمیت لازم خود را از دست داده است. همچنین ولایت پذیری و اطاعت از پدر. همچنین فراموش شده که راه کدام و بیراهه کدام است. فراموش شده انسان کیست و انسانیت چیست. از آنجا که انسان بودن و انسان ماندن، متعلق به شخص خاصی نیست و کل آدم ها را در بر می گیرد، جهان، نیازمند شناخت الگوهای برتر برای زندگی بهتر است.

به نظر می رسد وظیفه ما این است که شخصیت های بزرگ دینی را خوب به جهانیان معرفی کنیم. این معرفی، شامل بیان شخصیت فردی و اجتماعی آنها، عملکرد و انتخاب معیار و اساس اصلی در زندگی ایشان می شود. در این مقاله به معرفی ابعاد شخصیتی حضرت معصومه سلام الله علیها که می تواند الگویی مناسب برای زنان و دختران امروز باشد می پردازیم.
نجمه مادر امام رضا علیه السلام، بعد از 25 سال صاحب دختری از آسمان ولایت و امامت شد. دختری که وجودشان توسط امام صادق علیه السلام بشارت داده شده بود.
1- زندگی نامه
آغاز ماه ذی قعده برای حضرت کاظم علیه السلام، نجمه خاتون و دودمان نبوت، پیام آور شادی و پایان یک انتظار طولانی بود؛ نجمه مادر امام رضا علیه السلام، بعد از 25 سال صاحب دختری از آسمان ولایت و امامت شد. دختری که وجودشان توسط امام صادق علیه السلام بشارت داده شده بود. (مهتاب اهل بیت، اسحاقی، ص 17) "حضرت معصومه (سلام الله علیها) در روز اول ذی قعده سال 173 هجری قمری در مدینه چشم به جهان گشود." (علی نمازی، مستدرک سفینه البحار، ج8، ص 257) ایشان از کودکی تا جوانی تحت تربیت پدر و برادر مکرّمش - حضرت رضا علیه السلام - قرار داشت. بعد از ورود حضرت رضا علیه السلام به مرو و ولی عهدی مأمون، ایشان نامه ای را به وسیله یکی از غلامان خویش برای خواهرش فرستاد و تأکید کردند که در هیچ منزلگاهی توقف نکند تا زودتر نامه به دست ایشان برسد؛ با رسیدن نامه، بلافاصله فاطمه معصومه سلام الله علیه آماده سفر شدند. ایشان در سال 201 هجری با همراهی پنج تن از برادران (فضل، جعفر، هادی، قاسم، زید) و تعدادی از برادرزادگان و کنیزان روانه خراسان شدند.

«هنگامی که موکب حضرت معصومه سلام الله علیه به ساوه رسید، عده ای از دشمنان اهل بیت علیهم السلام، به اشاره مأمون عباسی راه را بر آنان بستند و در یک درگیری نابرابر، تمام برادران و تقریباً بیشتر مردان کاروان را به شهادت رساندند و حضرت معصومه (سلام الله علیها) بر اثر شدّت تألمات و بنا بر قولی بر اثر مسمومیت بیمار گشت.» (مهتاب اهل بیت علیهم السلام، اسحاقی، ص 28-29 به نقل از مرتضی عاملی، الحیاه السیاسه للامام الرضا، ص 428)
ایشان از کودکی تا جوانی تحت تربیت پدر و برادر مکرّمش - حضرت رضا علیه السلام - قرار داشت.

در روز 23 ربیع الاوّل 201 هجری فاطمه معصومه سلام الله علیه در میان تجمع و استقبال مردم وارد قم شد و ناقه حضرت در میدان میر امروزی زانو زد و حضرت مهمان موسی بن خزرج، بزرگ اشعریان، شدند تا هفده روز افتخار میزبانی دختر، خواهر و عمه امام را از آن خود کند. (همان، 29-30)

آن بانو سرانجام در روز دهم ربیع الثانی 201 هجری از دنیا رحلت کرد و با تجلیل فراوان مردم قم، و به وسیله دو فرد ناشناس، به خاک سپرده شد. (بحارالانوار ، ج 48، ص 290)
2- رسیدن به درجات انسان کامل

کمال انسان، رسیدن به مقام «ولی الله» است که این مقام، به مرد یا زن اختصاص ندارد. زنان بزرگی چون آسیه، مریم، حضرت زهرا، زینب کبرا و حضرت معصومه (سلام الله علیهنّ) بوده اند که هر یک با حفظ مرتبه و درجه خاص خود، می توانند به مقام کمال و ولایت رسیده باشند. (نسیم اندیشه، جوادی آملی، دفتر اول، ص84)

کمال انسان در این است که خود را به «اصل» برساند و رسیدن انسان به اصل خود، که کمال اوست با خودبینی جمع نمی شود و از این جهت از کمال انسانی به «مقام فنا» یاد می کنند؛ پس کسی که خود را نبیند و به فکر خود نباشد و اصل خود را شناسایی کند و مطیع او باشد به کمال می رسد. (مراحل اخلاق در قرآن، جوادی آملی، ص 93)
کمال انسان در این است که خود را به «اصل» برساند و رسیدن انسان به اصل خود، که کمال اوست با خودبینی جمع نمی شود و از این جهت از کمال انسانی به «مقام فنا» یاد می کنند.
3- توجه به انتخاب نام نیکو

حسب توجه خاص اهل بیت به نام "فاطمه" و سفارش پیامبر به گذاردن نام نیکو بر فرزندان، امام موسی کاظم علیه السلام ایشان را "فاطمه" نامیدند. "نگاهی گذرا به اسامی ائمه علیه السلام نشان می دهد که همه امامان یک یا چند دخترشان را «فاطمه» نامیده اند." (مهتاب اهل بیت، اسحاقی،ص 20)

لقب «معصومه» را امام هشتم علیه السلام به خواهر گرامی شان اعطا فرمودند؛ آنجا که می فرماید:

من زار المعصومه بقم کمن زارنی؛ هر کس معصومه را در قم زیارت کند همانند کسی است که مرا زیارت کرده باشد. (مهتاب اهل بیت، اسحاقی، ص 21 به نقل از بحارالانوار، ج 48، ص 317)
4- سبک زندگی سالم (مظهر فضایل، سرچشمه دانش)

حضرت معصومه سلام الله علیها در خاندانی که سرچشمه علم و تقوا و فضایل اخلاقی بود، پرورش یافت. پس از آنکه پدر بزرگوار آن بانوی گرامی به شهادت رسید، فرزند ارجمند آن امام، یعنی حضرت رضا علیه السلام عهده دار امر تعلیم و تربیت خواهران و برادران خود شد و مخارج آنان را نیز بر عهده گرفت. در اثر توجهات زیاد آن حضرت، هر یک از فرزندان امام کاظم علیه السلام به مقامی والا دست یافتند و زبانزد همگان گشتند.

حضرت معصومه سلام الله علیها از جمله بانوان گرانقدر و والا مقام جهان تشیع است و مقام علمی بلندی دارد. نقل شده که روزی جمعی از شیعیان، به قصد دیدار حضرت موسی بن جعفر علیه السلام و پرسیدن پرسش هایی از ایشان، به مدینه منوره مشرف شدند. چون امام کاظم علیه السلام در مسافرت بود، پرسش های خود را به حضرت معصومه سلام الله علیها که در آن هنگام کودکی خردسال بیش نبود، تحویل دادند. فردای آن روز برای بار دیگر به منزل امام رفتند، ولی هنوز ایشان از سفر برنگشته بود. پس به ناچار، پرسش های خود را باز خواستند تا در مسافرت بعدی به خدمت امام برسند، غافل از این که حضرت معصومه سلام الله علیها جواب پرسش ها را نگاشته است. وقتی پاسخ ها را ملاحظه کردند، بسیار خوشحال شدند و پس از سپاسگزاری فراوان، شهر مدینه را ترک گفتند. از قضای روزگار در بین راه با امام موسی بن جعفر علیه السلام مواجه شده، ماجرای خویش را باز گفتند. وقتی امام پاسخ پرسش ها را مطالعه کردند، سه بار فرمود: پدرش فدایش.
حضرت معصومه سلام الله علیها در خاندانی که سرچشمه علم و تقوا و فضایل اخلاقی بود، پرورش یافت.
5- ولایت پذیری

در میان همه صفات ولایت پذیری ایشان، بسیار زبانزد بود، امام رضا (علیه السلام) 52 سال داشت که به ایران عزیمت کرد و سه سال بعد هم به شهادت رسید. یک سال پس از عزیمت ایشان به سرزمین ایران حضرت معصومه سلام الله علیها به سمت ایران به راه افتاد، با وجود اینکه ایشان 17 برادر دیگر هم داشتند با دستور برادر خود، رنج سفر را به جان خریده مدینه و همه اقوام را یک مرتبه رها کردند، که این مسئله نشان از ولایت پذیری آن حضرت داشت.
6- توجه اسلام و مسلمانان به ارزش زن

در همه تاریخ و در تمام ادیان، با افراط و تفریط، به زنان ظلم شده است، ‌ولی اسلام حقوق زن را به طور کامل به آنها داده است، و آنها را از هر گونه انحطاط های ساختگی رهایی بخشیده است. یکی از نمونه های این حقیقت این که مسلمانان بانوانی همچون: حضرت خدیجه، حضرت فاطمه، حضرت زینب، حضرت معصومه - علیهن السلام - را به عنوان اینکه آنها دارای عالی ترین مقام ها هستند می ستایند، و با بهترین و عمیق ترین روش، از آنها تجلیل و احترام و نسبت به آنها ابراز احساسات می نمایند، و با این روش خود اعلام می دارند که میزان در رسیدن به مقامات عالی، تقوا و عمل است، نه زن و مرد، سیاه و سفید و ... .

و این عظمت و احترام که در بارگاه نورانی حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها که همچون نگین در شهر قم، جلوه دارد بهترین دلیل و گواه به احترام اسلام به شخصیت زنان والامقام است، و همین نمونه عملی می تواند جواب کوبنده ای باشد برای آنهایی که می گویند اسلام برای زن چندان ارزشی قائل نیست.
در همه تاریخ و در تمام ادیان، با افراط و تفریط، به زنان ظلم شده است، ‌ولی اسلام حقوق زن را به طور کامل به آنها داده است، و آنها را از هر گونه انحطاط های ساختگی رهایی بخشیده است.
7- چرا حضرت معصومه سلام الله علیها ازدواج نکرد؟

رسول اکرم صلوات الله علیه فرمود: "ما بُنِیَ فِی الْاِسْلامِ بَناءٌ اَحَبَ اِلَی اللهِ عَزَوَجَلَ، وَاَعَزَ مِنَ التَزویجِ؛ در اسلام در پیشگاه خدا بنایی بر پا نشده که محبوب تر و عزیزتر از بنای ازدواج باشد." (وسایل الشیعه، ج 14، ص‌3)

نیز فرمود: "اَلنِکاحُ سُنَتِی، فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَتِی فَلَیْسَ مِنِی؛ ازدواج سنت و برنامه‌ من است، پس کسی که از سنت من دوری کند از من نیست." (وسایل الشیعه، ج14، ص 7 و 8) بنابراین بر اساس سنت پیامبر، باید ایشان نیز ازدواج می کردند؛ در حالیکه تقریباً قطعی است که حضرت معصومه سلام الله علیها ازدواج نکرد، در این صورت این سؤال پیش می آید که سنت ازدواج مستحب مؤکد اسلامی است، چرا حضرت معصومه سلام الله علیها ازدواج نکردند؟

از مهمترین دلایل این امر، می توان به نبودن هم کفو و همچنین خفقان سیاسی حاکم بر آن دوران اشاره کرد:

1- دختران امام کاظم علیه السلام به ویژه حضرت معصومه سلام الله علیها در سطحی از کمالات بودند که برای خود کفو و همسر مناسبی نیافتند، تا با او ازدواج کنند، امام کاظم علیه السلام به آنها سفارش کرده بود که با رأی و مشورت برادرشان حضرت رضا علیه السلام ازدواج کنند. (اصول کافی، ج 1، ص 317)

2- همچنین ترس و وحشت حکومت پر از خفقان و اختناق هارون، به گونه ای بود که کسی جرأت نمی کرد با دختران امام کاظم علیه السلام ازدواج نماید و داماد آن حضرت شود، زیرا دامادی آن حضرت، از نظر دستگاه طاغوتی هارون، موجب خطر شدید برای آن داماد می شد، به این ترتیب، حضرت معصومه علیها السلام و بعضی از خواهرانش، از ازدواج صرف نظر کردند.
ترس و وحشت حکومت پر از خفقان و اختناق هارون، به گونه ای بود که کسی جرأت نمی کرد با دختران امام کاظم علیه السلام ازدواج نماید.

این امر می تواند به زنان و دختران امروز ما این مهم را بیان کند که در امر ازدواج باید به بسیاری از مسائل توجه نموده و اگر این شرایط مهیا نبود؛ در امر ازدواج عجله نکرد؛ چرا که ازدواج نکردن در شرایط بد، بهتر از ازدواج کردن و بچه دار شدن در شرایطی است که در نهایت مجبور به جدایی شوند؛ چرا که در اینصورت کودکان از داشتن یکی یا هر دو تا والدین محروم می شوند.
نتیجه گیری

در شرایط کنونی که جوامع در بیشتر امور اقتصادی و دینی و سیاسی دچار تزلزل هستند این امر خودنمایی می کند که معرفی شخصیت های دینی چگونه می تواند کارساز باشد؛ یکی از این اشخاص بزرگ دینی که می تواند نقش مهمی در جوامع ایفا کند ، بانوی گرانقدر - حضرت معصومه سلام الله علیها - می باشد. از مهمترین شاخصه های ایشان که باید برای زنان و دختران همه جوامع الگو باشند؛ ولایت پذیری و اطاعت از امر پدر می باشد که در کنار آن خودسازی و علم آموزی ایشان نیز قابل توجه است. برای معرفی بهتر ایشان به جهانیان، باید این امور و درجه اهمیت آن مورد توجه قرار گیرد.
فهرست منابع

1. نسیم اندیشه، جوادی آملی، دفتر اول، دفتر نشر اسرا

2. اصول کافی، ثقه الاسلام کلینی، جلد 1

3. وسایل الشیعه، حرعاملی، محمدابن حسن، شیخ فضل الله نوری و شیخ عبدالرحیم ربانی شیرازی، موسسه آل بیت، جلد 14؛ قم، 1409 ﻫ.ق

4. مهتاب اهل بیت (علیهم السلام)، اسحاقی، سید حسین، چاپ اول، انتشارات خادم الرضا، بهار 87

5. بحارالانوار، مجلسی، محمدباقر، ترجمه محمدباقر محمودی، بیروت داراحیاء التراث العربی، انتشارات بی جا، ج 48

6. مستدرک سفینه البحار، علی نمازی، موسسه النشر الاسلامی، جلد 8
برچسب ها  

نظرات کاربران پیرامون این مطلب

انصراف از پاسخ به کاربر